[INDENT]Böcekler daima ayrı eşeylidir. Erkekleri ve dişileri bulunur. Toplum hayatı yaşayan böceklerde bunlara bir de üreme organlarının gelişmesi durmuş nötr erginler eklenir.
Dişilerin üreme organları arasında öncelikle sayısı 1-2 ile 3 000 arasında oynayan tüpler biçiminde yumurtalıklar yer alır. Aynı taraftaki bütün tüpler aynı ovidukt veya yumurta kanalıyle birleşirler. Sağ ve sol ovidukt'lar ise ortada birleşerek ağzı sekizinci ve dokuzuncu karın boğumu hizasından olan vajen veya hazneyi meydana getirirler. Bu bilinen kısımlardan başka dişi böceklerin vazifesi sperma gözelerini biriktirmek ve yumurtalar çıkarken azar azar salıvermek olan bir keseleri vardır. Böyle bir kesenin varlığı çiftleşmeleri ile yumurtlamaları arasında epey bir ara olan çoğu böceklerde bir ihtiyaçtır. Hatta örnek olarak arılarda çiftleşme yalnız bir kere olduğu halde bu böceklerin aynı yılm içinde veya arka arkaya birkaç yılı içine alan bir devrede defalarca yumurtladıkları görülür.
Yumurtalarım toprağın veya yabancı bir cismin içine bırakmak zorunda olan dişilerde bir yumurtlama borusunun hazneyi dışarı doğru uzattığını hatırlatalım.
Erkek üreme organları aşağıyukarı dişilerdeki gibidir. Yumurtalık tüplerine karşılık erkeklerde erkek eşeylik organı tüpleri ovidukt'lara karşılık spermidukt'lar vajen veya hazneye karşılık çiftleşme orgamyle son bulan kanal vardır. Birtakım ek bezler çiftleşme orgamyle bağlantı halindedir. Salgılarının sperma gözelerini sulandırmak ya da «spermatofor» adlı yarısert bir kapsülle çevirmek vazifesi vardır.
[/INDENT]

[INDENT]Böceklerde erkekler dişilerden daha ufak ve daha parlak renklidir. İki eşey arasında renk ayrılığı bile göze çarpar. Meselâ «pislik böceği» nde erkekler nefis bir gök mavisi dişiler ise kırmızıdır. «Kız böcekleri» nde erkekler ilk bakışta yeşil renkleri ile esmer kanatlarından dişiler ise esmer renkleri ile saydam kanatlarından tanınırlar. Kelebeklerde kanatların rengi ile deseni eşeyler arasında değişiklik gösterir. Misal olarak «lahana kelebeği» nde dişinin açık sarı renkli kanatlarında erkeğinkinden daha fazla siyah leke dikkati çeker.
Kafayla göğüste boynuz yumru diken ve dantelâlı ibik gibi özellikler de genellikle erkeklere mahsustur. Gene erkeklerin gözleri ile duyargaları dişilerinkinden daha ziyade gelişmiştir. Misal olarak bir erkek sineğin gözleri orta bir hat üzerinde birbirine değer dişilerde ise aralarında açıklık vardır. Karıncalarda erkeklerin gözünde dört yüz ommatidyum veya faseta sayılabilir dişilerinkinde ise ommatidyum sayısı iki yüzdür. Duyargalar da erkek böceklerde tüyümsü dişilerde ipliğimsidir.
Ağız parçalarında da erkekle dişi arasında ayrılıklar vardır. Kınkanatlılar'in «geyik böceği» erkekleri boynuza benzeyen iri mandibulalarıyle dikkati çekerler. Sivrisineklerin dişilerinin ise erkeklerin yoksun bulunduğu bir hortumları vardır.
Erkekler çok kere kanatlı dişiler ise kanatsızdır. Hamam böcekleri'nde bu böyledir.
Böcekler dünyasının garip bir özelliği de bazı üyelerinde erkek ve dişilik eşeylerinin bir karışımının görülmesidir. Meselâ bazı kelebeklerin bir erkek bir de dişi yarıları vardır. Bir kanatlarında erkeklere öz öbür kanatlarında dişilere öz lekeleri görürsünüz.[/INDENT]

[INDENT]Böceklerin çoğunluğunda dişi hayat süresi ne kadar uzun olursa olsun yalnız bir kere çiftleşir. Bir kovanın veya termit yuvasının kraliçesinde bu böyledir. Daha ender vakalarda aynı dişi çeşitli erkeklerle defalarla çiftleşmektedirler. Meselâ «cırcır böcekleri» nin dişilerinin her yumurtlayıştan önce çiftleşmeleri lâzımdır.
Erkeklerin ayrı dişilerle defalarca çiftleştikleri muhakkaktır. Eşek arıları'nda kelebeklerde sineklerde ve gül bitleri'nde bu böyledir. Çiftleşme erkekler için ancak eşleri tarafından yenilmeleri halinde ölümle sonuçlanmaktadır.
Çiftleşme en çok toprağın ya da bir bitkinin üzerinde olagelmektedir. Fakat «su böcekleri» çok kere yüzerken karıncalar anlar ve termitler ise zifaf uçuşu esnasında çiftleşmektedirler.
Bazı türler için en elverişli zaman günün en ışıklı saatleri daha başkaları için güneşin batma sıraları daha başkaları için zifir gibi karanlıktır.
Çiftleşme süresi de farklıdır. Sineklerle kelebeklerin çiftleşme süresi hemen hemen farkedilmeyecek kadar kısadır. Arınmki on beş dakika ipek böceği kelebeği'ninki ise birkaç saat sürer.
Birçok hayvanlardaki gibi böceklerde de çiftleşmenin olması için tarafların önce birbirlerini bulmaları lâzımdır. Bunda ise koku alma duygusu büyük rol oynar. Dişilerden çıkan belli bir koku erkeklerin duyargaları tarafından bazen bir kilometre uzaklıktan alınır. Ses ve ışık organlarının da eşeylerin buluşmasında rolü vardır.
Döliemsiz Çoğalma: Bazı böcek dişileri erkek istemeyip partenogenetik olmuştur. Partenogenez veya öbür adiyle döllemsiz çoğalmanın çeşitleri vardır.
• Arzuya Bağlı Döllemsiz Çoğalma: Bir an kovanının kraliçesi hayatında yalnız bir kere zifaf uçuşunda çiftleşir ve özel kesesinde sperma gözeleri birikir. Yumurtalar yumurtlanmaları sırasında döllenmiş olur veya olmayabilirler. Döllenmiş olurlarsa içlerinden dişiler çıkar. Döllenmemiş olurlarsa içlerinden erkekler çıkacaktır. Bu da erkek anların anne ırkının özelliklerini muhafaza etmelerini izah eder. Kromozomlarının sayısı dişilerinkinden az olduğundan hayatiyetleri de daha azdır ve kovanda pasif bir rol oynarlar.turkeyarena.com
• Coğrafyaya Bağlı Döllemsiz Çoğalma: Bazı böceklerin erkeklerinin bir bölgede az sayıda bulundukları ve buralarda döllemsiz çoğalma olageldiği daha güneysel bölgelerde ise erkeklerin de dişiler kadar kalabalık oldukları görülmektedir.
• Mevsime Bağlı Döllemsiz Çoğalma: Gül bitleri'nden yazın doğanlar doliemsiz çoğalmayla üremiş kanatsız dişilerdir. Sonbaharda beliren kanatlı erkekler kanatsız dişilerle
çiftleşirler. Döllenmiş yumurtalar kışı geçirdikten sonra ilkbaharda içlerinden yeni partenogenetik dişiler çıkar. [/INDENT]

[INDENT]Çoğu dişi böceklerin sekizinci ve dokuzuncu karın boğumlarının arasında bir yumurtlama boruları vardır. Bu organ «ihnömon sinekleri» nde olduğu gibi son derece uzun ve iğnemsi bazı çekirgelerdeki gibi geniş ve bıçağımsı veya kullanılmadığı vakit görülmez olabilir. Bazı karıncalar arılar ve eşek anlan ise yumurtlama borularını yumurtlamak için değil sokmak için kullanırlar.
Bütün böcekler yumurtadan çıkarlar. Dişi «yaprak bitleri» ile bazı sinekler yumurtalarını yavrular çıkıncaya kadar vücutlarında taşırlar. Fakat böceklerin çoğunluğu yumurtalarını elverişli bir yere yumurtlar ve uygun bir «çocuk odası» bulmak ya da bina etmek için büyük gayret gösterirler.
Böceklerin bereketliliği atasözlerine konu olmuştur. Fakat gerçekte çeşitler arasında bu bakımdan büyük ayrılıklar vardır. Bir çeşit yaprak biti'nin dişisi kendi kadar iri bir tek yumurta yumurtlar. Bir pire Allahtan ki hayatı süresince yalnız bir düzine yumurta yumurtlar. Dut ağacının ipek böceği daha bereketlidir: 500 kadar yumurta yumurtlar. Eşek arısının yumurtaları 30000'e armınkiler 2 milyona kadar çıkar. Sinek hayatının kısalığına kıyasla daha bile bereketlidir: 700 000 yumurta yumurtlayabilir.
Bir dişinin yumurtaları bir defada olduğu gibi ayrı ayrı kümeler halinde hatta tek tek bile yumurtlanabilir.
Yumurtalarım yumurtlayacağı yeri seçmede böceğe içgüdüsü yol gösterir. Bundan dolayıdır ki bazı türler yumurtalarını toprağın içine daha başkaları suya kimi ağaç gövdelerinin yüzeyine veya yarıklarının içine yumurtlarlar. Kelebeklerde yumurtalar genellikle tırtılı besleyecek olan bitkinin üzerine yumurtlanır. Bazı böcekler yumurtalannı çiçeklerin içine yumurtlarlar thnömon sinekleri ise bazı böcek türlerini arayıp yumurtalarını bunların vücudunun içine veya yüzeyine dökerler.
Böceklerin yumurtaları yumurtlayan dişiye kıyasla daima çok iridir. Meselâ bir sivrisinek yumurtasının 1 milimetre uzunluğunda olabilmesine karşılık dişinin vücudu bacakları ve duyargalan hesaba katılmaksızın sadece 6 milimetredir.
Böceklerin yumurtalannın şekilleri çeşitlidir. Çoğunluğu yuvarlak veya oval olmakla beraber yassılmış olanları ya da sunidir veya şişe biçiminde bulunanları da vardır.
Bir bitkinin yüzeyine iliştirilecek olan yumurtalar buraya dişinin salgıladığı yapışkan bir maddeyle yapıştırılır. Bazı kınkanatlılar ise yumurtalarının etrafım dışkılarından yapılan bir kabukla çevirirler.
Yumurtalara! grup halinde yumurtlandığı hallerde bunların toplu olarak rutubetten ışıktan veya başka hayvanlardan korunmaları gerekir. «Liparis» grubu kelebekleri'nin yumurtalarını karınlarının ucundaki tüylerle örtmeleri kuşlann yuvalarım havlarıyle astarlamalanm hatıra getirir. Su kınkanatlıları'ndan «su böcekleri» yüzer bir yaprağın altına yapıştırdıkları bir ipek kozası örerler. Cırcır böcekleri yerdeki bir deliğin içinde bir kabuk meydana getirir içine yumurtalannı yumurtlar sonra da kabuğu küçük bir kapakla örterler. Kullandıkları madde o çevredeki toprak zerrelerine karışan yapışkan bir salgıdır. Bazı düzkanatlılar'da kabuk dişinin vücudundan hazır halde çıkar. Meselâ hamam böeekleri'ninki ortasından bir bölmeyle ikiye bölünmüş bulunan ve iki dizi yumurta banndıran oval bir kutudur. «Peygamber develeri» ninki daha çetrefildir: Yirmi kadar locası birbirinden zarla ayrılmış iki yüz yumurta banndırır. Bazı sivrisinek türleri yumurtalannı su bitkilerine yapışan jelatinimsi kordonlar halinde yumurtlarlar. Her böceğin kendine öz bir yumurtlama tekniği vardır. Ev sivrisineği yumurtalarını suyun yüzeyinde yan yana yerleştirerek minik sallar vücude getirir. Bu çeşitli yumurtaların iriliği mikroskopik bir ölçü olan 01 ile 6 milimetre arasında oynar.[/INDENT]

[INDENT][INDENT]BÖCEKLERİN YUVALARI
Yuva denilince derhal kuşlar akla gelir. Fakat böcekler de tabiatın en önemli yuva yapımcıları arasında yer alırlar. Böcek yuvalan:
1. Düzeltilmiş yuvalar.
2. Oyulmuş yuvalar.
3. Yeniden yapılmış yuvalar.
4. Gübreden yuvalar.
5. Yaprak yuvalar.
6. Kartondan yuvalar.
7. Balnıumundan yuvalar.
8. Canlı yuvalar.
olmak üzere çeşitlere ayrılabilir.
Düzeltilmiş yuvalarda böcek uygun bir delik bularak bunu çeşitli bitkilerin havlarıyle astarlar ve deliğin içinde nem olmaması için ölmüş ve kuru bitkileri seçer. Bazı türler deliğin içinde salgılarıyle ayrı ayrı hücreler vücuda getirir ve yumurtalarını bunların içinde muhafazalarlar. Bazı böcekler ise terk edilmiş sümüklüböcek kabuklarının içinde yumurtalarına yuva yaparlar.
Birçok böcekler de rastgele bir oyukla veya kabukla kanaat etmeyip yuvalarını toprağın veya tahtanın içinde kendileri kazarlar. İnşaat toprağın ve alçının kullanılmasını gerektirir. Meselâ bir eşek arısı taşımak istediği kumu yumuşatmakla işe başlar. Ağzından döktüğü bir iki damla suyu içen kum yumuşak bir hamur halini alır. Eşek arısı da bunu kolaylıkla söküp ilk bacak çiftiyle istediği yere taşır. Bu ilk kum topacı boru biçimindeki yuvasının temelini meydana getirir. Bu tekniğe yakın usullerle evlerin bacaların hatta şapkaların içinde yuva yapan böcekler vardır.
Pislik böcekleri'nin çok kere inek veya at gübrelerine üşüştükleri görülür. Pislikle karınlarım doyurdukları gibi yumurtlama mevsiminde yavrularına yuva yapmada da aynı
maddeden faydalanırlar. Dişi pislik böceği bir gübre hapını seçtiği yeraltı inine yuvarlar ve ona armut şekli verdikten sonra bunun ince ucuna tek yumurtasını yumurtlar.
Yaprakları yuvarlayıp yavrularına yuva yapanlar daha çok kınkanatlılar grubundandır. Türlerine göre çeşitli ağaçların kavak fındık meşe akçaağaç veya asma yapraklarına dadanırlar. Bütün sanatları bir yaprağı sigara gibi birkaç kere kendi etrafında yuvarlayıp dalma asılı bırakmaktır. Basit görünen bu işin uzunluğu 1 santimi geçmeyen üstelik yapıştırıcı salgısı olmayan bir böcek için ne kadar çetin olacağı göz önüne getirilebilir. İşçinin yaprağı daha kullanışlı hale getirmesi için onu çok kere delmesi veya kesip biçmesi gerekir. Bazen birkaç böcek ortaklaşa çalışırlar.
Kartondan yuva yapan böceklerin başlıcaları eşek arıları'dır. Kullanılan madde bulamaç haline getirilip tükrükle karıştırılmış odun lifleridir. Şekillendikten sonra havada sertleşen bu madde bir çeşit kâğıt veya karton vücude getirir. Bir eşek arısı türünün karton yuvası dallara kalın ucundan asılı bir armut biçimindedir. Bu yapıt birkaç kat kâğıttan meydana gelmiştir. Yuvanın içinde yatay ve birbirine paralel raf sıraları dikkati çeker. Bu raflar ağızları aşağıya çevrili bir tek sıra gözden meydana gelmiştir.
Balmumundan yuva yapan böceklerin başlıcaları arılardır. Arı kovanında raflar dikey ve iki yüzlüdür. Gözler altı kenarlı ve balmumundan yapılmıştır. Balmumu arıların karın boğumlarının arasından yaprak yaprak çıkan bir salgıdır. İşçiler lâzım geldikçe bunu alıp inşaatlarında kullanırlar. Fakat peteklerin yapımı bir tek arının başarabileceği iş değildir bir koloninin işbirliğini gerektirir.[/INDENT][/INDENT]

[INDENT]Bir böcek yumurta ile erginlik arasında dikkate değer değişmeler geçirir. Metamorfoz veya başkalaşma denilen bu eylem iki türlü olur. Yarı - başkalaşma geçiren böcekler üç safhalı bir değişmeden geçerler: Yumurta yavru böcek ve ergin böcek. Tüm - başkalaşma ise dört kademelidir: Yumurta yavru pupa ve ergin böcek.
Yarı - başkalaşma gösteren böceklerde yavrular veya nimfalar genel vücut yapısı bakımından erginlere benzerler. Tek ayrılık kanatsız olmalarıdır. Çekirgelerin yavruları buna güzel bir örnektir.
Tüm - başkalaşma gösteren böceklerin yavruları erginlere hiç benzemezler. Bu grupların yavrularına larva demekteyiz. Mamafih güvelerle kelebeklerin yavrularına tırtıl sineklerle kınkanathlar'mkine ise genellikle kurtçuk veya sürfe denilmektedir.
Böcek larvaları veya nimfaları erginleşinceye kadar defalarla deri değiştirmektedirler. Özellikle nimfalar ilk deri değiştirmeleri ile sonuncusu arasında vücut şekli bakımından büyük ayrılıklar gösterebilirler.
Larva tam gelişince yemeyi bırakarak pupa haline geçmeye hazırlanır. Bu başkalaşmadan önce larvaların birçoğu kendilerine koza denilen ipekli bir barınak örmeye girişirler. Daha başkalarında dış deri sertleşerek ve parşömenleşerek krizalit denilen şekli alır. Birçok böcekler ise bütün hayatlarım bir bitki veya hayvanın dokusunun içinde geçirir ve larva olarak yaşadıkları gözenin içinde pupa olurlar. Vücudu erginleşirken pupa durumundaki böcek tamamıyle pasif bir hayat sürer. Pupa kozasının içinden çıkınca ise ergin bir böcek olur.
[/INDENT]

[INDENT]BÜTÜN büceklerin en ilkelleri olan «gümüş - balıkçık» lar veya öbür adlarıyle «fırça - kuyruk» lar (Thysanura) dünyamızın en eski böceklerine benzerler. Bu böcek tipi kanatsızdır bununla beraber tipik böceklerdeki gibi bölütlü bir vücudu ve eklemli bacakları bulunur. Kafasından çok uzun ve ince iki duyarga çıkar. Karnının arka ucundan çıkan duyargaya çok benzer kuyruğumsu iki veya üç tel ise arkaya yönelmiştir. Bunun için böceğin neresinin kafa neresinin kuyruk olduğunu anlamak için dikkatli bakmak gerekir.
Gümüş balıkcıklar'ın çoğu onlara gümüş renklerini veren pullarla kaplıdır. Onları parmaklarınızla yakalamaya çalıştığınız vakit de çok kaygandırlar. Hızlı kaçarken küçük balıklara şaşılacak derecede benzerler. Adlarından biri olan «gümüş -balıkçık» bu benzeyişten ileri gelir.
Öbür adları olan fırça kuyruk ise karınlarının arka ucundaki kuyruğumsu tellerden ötürü uygun görülmüştür.
«Thysanura» takımının iki yaygın türü çok uzun zaman önce kütüklerin döküntülerin ve çürüyen bitkisel maddelerin altındaki barınaklarını terk ederek insanların yanma taşınmıştır. Kalabalık oldukları takdirde terkibinde tutkal ve nişasta olan maddelere büyük zarar verirler. Kitapların ciltlerini yedikleri ve duvar kâğıtlarını duvarlara yapıştıran nişastalı tutkalı yemek suretiyle duvar kâğıtlarını söktükleri görülmüştür. Fakat genellikle geceleri beslendiklerinden ve gündüzleri oyukların içinde ya da herhangi bir gevşek cismin altında gizlendiklerinden onları pek ender olarak görürüz [/INDENT]

[INDENT]Sürüngenler (Reptilia) amfibilerle kuşlar arasında yer alan bir omurgalı grubudur. Kara hayatına uyum sağlamışlardır. Derileri kuru ve derilerinde salgı bezi yok denecek kadar azdır. Derilerinin üzeri keratin tabakası ile örtülüdür. Keratin tabaka vücudun değişik yerlerinde pul ve plaklar halinde yapılar oluşturur. Bu tabaka zaman zaman atılarak yenilenir.
Sürüngenlerin bir kısmı 4 bacaklı bir kısmı da bacaksızdır. Bacaklı olanlarda bile vücut yere değecek kadar alçaktır. Sürüngenlerin büyük bir kısmı karada bazıları da suda yaşarlar. Ancak suda yaşayanlar da akciğerleri ile solunum yaparlar.
Sürüngenlerde genellikle çiftleşme organı bulunur. (Tuatara hariç) Bu nedenle de döllenme içte gerçekleşir. Çoğu yumurta bırakır. Yumurtalar dayanıklı elastiki kabuklu yahut kuş yumurtası gibi kolayca kırılabılir tiptedir. Bazı sürüngen türleri canli doğurur (ancak memelilerde olduğu gibi yavru anasına bir bağ ile bağlı değildir) gelişmelerinde de bir larva devresi bulunmaz. Yumurtadan çıkan yavrular minyatür erginlere benzerler.
Sürüngenler genellikle diğer hayvanları avlayarak beslenirlerse de bazı kara kaplumbağaları ile bazı kertenkele türlerinin esas besinlerini bitkisel maddeler teşkil eder.
[/INDENT]

[INDENT]Doğada sürüngenlerin de düşmanları vardır. Bunlar yırtıcı kuşlar ve bazı memeli hayvan türleridir. Daha sonra açıklanacağı üzere günümüzde sürüngenlerin en büyük düşmanı insanlardır.

Sürüngenler içinde bazı yılan türleri ile sadece iki tür kertenkele (Heloderma horidum Heloderma suspectum) zehirlidir. Kertenkelelerden zehirli olan Heloderma türleri sadece Orta Amerika’da yaşar. Dolayısıyla Türkiye’de yaşayan hiçbir kertenkele türü zehirli değildir.
Ancak ülkemizdeki yılanlardan bir kısmı zehirlidir. Zehirli yılan türleri Türkiye’deki yılan türlerinin yaklaşık %23’ni teşkil eder. Buna rağmen tüm yılanlardan korkulur ve görüldükleri yerlerde de öldürülürler. Yine Türkiye’de yılan görünüşünde bacaksız kertenkele çeşitleri de (örneğin Ophisaurus apodus Anguis fragilis) yılan sanılarak öldürülmektedirler.
Sürüngen türleri daha çok sıcak bölgelerde bulunurlar. Soğuk bölgelere gidildikçe tür sayıları azalır. Yine deniz seviyesinden yukarılara çıkıldıkça buralardaki sürüngenlerin tür sayıları da azalmaktadır.
Değişik ortamlara uyum sağlamış sürüngen türlerinden bazıları ağaçlarda bazıları da suda yaşamaktadır.

Sürüngenlerin insanlarla olan ilişkileri diger hayvan gruplarından biraz farklıdır. Çünkü daha önce de değinildiği gibi bazı yılan türleri zehirli olduğundan insanların Çoğu yılanlardan korkarlar. Bu korku sonucunda da sadece %23’ü zehirli olan bütün yılanları gördükleri yerlerde öldürürler. Böylece yılan populasyonlarına büyük zarar vererek doğal dengenin bozulmasına sebep olmaktadırlar. İnsan aktiviteleri sonucunda
sürüngenlerin yaşadıkları ortamlar kirletilmekte daraltılmakta veya ortadan kaldırılmaktadır. Dolayısıyla sürüngenlere de en çok zarar veren canlı grubu insanlardır. Ayrıca yine insanlar bazı sürüngenlerin derilerini ayakkabı çanta v.b. eşya yapımında kullandıklarından bu türleri insafsızca ve plansız olarak avlamaktadırlar. Bilinçsiz avlama sonucunda da bazı türlerin nesilleri yok olacak kadar azalmaktadır.

Sürüngenler eski jeolojik devirlerde (Mesozoik) çok gelişip çeşitlenerek Dünyaya hakim olmuşlardır. Ancak daha sonra azalmışlar ve günümüze de küçük bir grubu gelebilmiştir. Bundan dolayı da diğer hayvan gruplarına göre sayıları belirgin şekilde daha azdır.[/INDENT]

[INDENT]Yakın zamana kadar birçok kasabaların en büyük eğlencesi terbiyeli ayıların marifetlerini seyretmekti. Bu hayvan çokluk öbürlerinden daha uysal ve güvenilir olan Rusya'nın boz ayışıdır. Bugün şehirlerde ayı oynatan çingeneler azaldığından ayıları daha çok sirklerde görebiliyoruz.
Terbiyeciler ayıların genellikle oynak ve şakacı hayvanlar olduklarını keşfetmişlerdir.turkeyarena.com Arslanlarla kaplanların aksine duygularını yüzlerinden belli etmediklerinden terbiyecilerinin daima tetikte olması lâzımdır. Boz ayılar'ın terbiye edilmeleri kolaydır. Bu ayılar öğrenmeye
ve terbiyecileriyle iyi geçinmeye isteklidirler. Güreşi ve boksu da öğrenirler ve numaralarını yaparken insan derecesinde bir zekâ gösterirler.
«Asya kara ayısı» veya öbür adıyla «ay ayısı» ayı ailesinin başlıca komedyenlerinden biridir. Alkışı daha doğrusu seyircilerin alkışı üzerine terbiyecisi tarafından mükâfatlandırılmayı pek sever. Garip hareketler yapmayı ve iskemlesinden düşmek suretiyle seyircilerden alkış toplamayı çok kolay öğrenir.
Öbür ayıların terbiye edilmesi terbiyecilerin açısından bakılınca önemli bir problemdir. Meselâ Amerika'nın evcilleştirilmiş kara ayısı yavruyken sevimli ve oynak olmasına rağmen büyüyünce tehlikeli bir hal alır. Pek kolay sinirlenir ve ortada hiç sebep yokken bile terbiyecisine saldırıp onu öldürmeye kalkışabilir.
Terbiyeli kutup ayıları da bazen sirklerde eğlenceli numaralar yaparlar. Fakat bu ayılara da pek güvenmeye gelmez.[/INDENT]